Na rynku z roku na rok pojawia się coraz więcej produktów, dedykowanych osobom nietolerującym glutenu. Choć żywność ta przeznaczona jest dla chorych na celiakię, coraz częściej sięgają po nią zdrowi ludzie. Wszystko za sprawą niepokojącego trendu. Czy gluten to faktycznie samo zło i co stanie się, gdy niepotrzebnie wyeliminujemy go z diety, wyjaśnia dr Bartosz Pawlikowski, pediatra i dermatolog dziecięcy.

Ewelina Celejewska: Czy w Polsce panuje moda na „żywność bezglutenową”? Mój znajomy farmaceuta wspominał, że jedna pani prosiła ostatnio o „krople do oczu bez glutenu”. Niektórym wydaje się, że gluten szkodzi.

Dr Bartosz Pawlikowski: Dieta bezglutenowa wdarła się przebojem najpierw na hollywoodzkie salony, by następnie rozlać się na cały niemal świat. Gwyneth Paltrow, Miley Cyrus czy Victoria Beckham to tylko niektóre z gwiazd, chwalące się zjawiskową sylwetką i niesamowitą poprawą samopoczucia po zastosowaniu diety bezglutenowej.

Jak jest prawda? Gluten szkodzi?

Prawda nie jest jednak do końca jednoznaczna. Owszem, dieta bezglutenowa ma zdrowotne właściwości u chorych na nietolerancję glutenu, nawet tę skąpo objawową, a tym bardziej u chorych na celiakię pełnoobjawową. Bóle brzucha, biegunka lub zaparcia, wzdęcia i dyskomfort w jamie brzusznej to tylko niektóre z objawów celiakii u dorosłych. Dzieci dodatkowo słabo lub wcale nie przybierają na wadze i wykazują cechy niskorosłości. Gluten szkodzi zatem tylko tym, którzy ewidentnie mają objawy jego nietolerancji lub alergii pokarmowej. W innych przypadkach kiedy czujemy że „coś” jest nie tak z naszymi jelitami, można zastosować dietę bezglutenową, by ocenić czy nie poprawi ona naszego samopoczucia w zakresie przewodu pokarmowego. Powinna trwać co najmniej 6 tygodni.

Co się stanie, gdy niepotrzebnie wyeliminujemy gluten z diety?

Nieuzasadniona eliminacja glutenu z diety negatywnie wpływa na zdrowie. Ostatnio opublikowane badania jednoznacznie wykazały ścisły związek ubogiej w gluten diety z cukrzycą typu 2 (Cukrzyca typu 2 (łac. diabetes mellitus typi 2), cukrzycą insulinoniezależną (ang. noninsulin-dependent diabetes mellitus, NIDDM) lub cukrzycą wieku dorosłego – chorobą metaboliczną, charakteryzującą się wysokim stężeniem glukozy we krwi oraz opornością na insulinę i względnym niedoborem insuliny. Podejrzenia, iż dieta bezglutenowa zwiększa ryzyko wystąpienia zawału serca na szczęście się nie potwierdziło.

Jak sprawdzić, czy powinniśmy odstawić gluten?

W celu stwierdzenia czy musimy zastosować dietę bezglutenową należy wykonać, oczywiście w uzasadnionych przypadkach, badania krwi w kierunku przeciwciał charakterystycznych dla tej choroby. Lekarz, który zleca takie badania będzie jednocześnie umiał poprawnie je zinterpretować. Dodatkowo, często uzupełnia się diagnostykę o badanie wycinka jelita cienkiego w badaniu endoskopowym, by ocenić stopień ewentualnego uszkodzenia kosmków jelitowych. Po przejściu takiej diagnostyki możemy być pewni czy mamy aktywną chorobę trzewną (celiakia) czy nie. Dodatkowo ważną informacją jest też obciążenie rodzinne czyli obecność celiakii w rodzinie.

Zdarza się, żeby rodzice na własną rękę eliminowali gluten z diety dziecka?

W mojej praktyce wielokrotnie spotykałem sytuacje, kiedy dorośli pacjenci lub rodzicie chorych dzieci na własną rękę wdrażali dietę bezglutenową bez konieczności. Ostatnio zgłosili się do mnie rodzice z chorym na AZS (Atopowe Zapalenie Skóry) synkiem w wieku 5 lat. Pomimo braku wskazań do diety bezglutenowej postanowili ją wdrożyć. Badania serologiczne nie wykazały obecności swoistych dla celiakii przeciwciał, a chłopiec nie miał żadnych objawów klinicznych sugerujących chorobę. Wdrożenie diety nie wpłynęło w tym przypadku negatywnie na dziecko, gdyż trwała ona jedynie niecały miesiąc, rzecz jednak w tym, że rodzice nie przyznali się do jej wdrożenia, a w dłuższej perspektywie mogła ona wpłynąć na dziecko, wprowadzając dodatkowe objawy mylące.

Ewidentnie narosło wiele mitów na ten temat…

W życiu pozazawodowym też zdarza mi się spotkać osoby, które uważają, że dieta bezglutenowa pomoże im na wszystko. Kilka miesięcy temu rozmawiałem w siłowni z kobietą, która śladem amerykańskich gwiazd postanowiła przejść na dietę bezglutenową wierząc, że pomoże jej to obniżyć masę ciała.

Jeśli dziecko jest alergikiem, można profilaktycznie odstawić gluten?

Często rodzice chorych na choroby alergiczne dzieci zwlekają z wdrażaniem glutenu do diety lub ograniczają go wierząc, że to uzdrowi ich dzieci. Nic bardziej mylnego. Dietę eliminacyjną wdrażamy jedynie po potwierdzeniu testami z krwi, skórnymi lub po objawach klinicznych. Żadne badania naukowe nie potwierdzają tezy o diecie profilaktycznej, wdrożonej „na wszelki wypadek”. Dieta bezglutenowa jak każda inna powinna być poparta realną koniecznością jej zastosowania. Wykluczanie z diety poszczególnych składników zawsze z czasem prowadzi do zaburzeń.

Chcesz więcej ciekawych artykułów? Polub nasz fanpage na Facebooku!

Zostaw swój komentarz